In de praktijk blijkt dat op best veel percelen Groene braak op 31 mei onvoldoende bedekking aanwezig was. In ieder geval in een deel van de gevallen lijkt de droge periode dit voorjaar de oorzaak. Op deze percelen is het gewas na de regen alsnog goed opgekomen, maar was op 31 mei nog onvoldoende ontwikkeld. Indien niet aan de bedekkingseis is voldaan moet de eco-activiteit teruggetrokken worden of een overmachtsmelding worden gedaan. Uiteraard is hiervoor wel een goede onderbouwing nodig.
Eén van de voorwaarden voor de eco-activiteit Groene braak is dat het perceel in de periode vanaf 31 mei tot en met 31 augustus voor minimaal 80% bedekt moet zijn met een toegestaan gewas. Hierbij geldt een resultaatverplichting. In de Uitvoeringsregeling GLB 2023 staat hierover het volgende:
‘In de periode van 31 mei tot 31 augustus is de oppervlakte van het betreffende perceel voor minimaal 80% zichtbaar bedekt met het aangegeven gewas.’
RVO controleert deze bedekking onder andere middels satellietbeelden/teledetectie. Hierbij wordt (mede) op basis van bladmassa de bedekking bepaald. In het jaar 2025 zijn mede op basis van deze controles veel eco-activiteiten, waaronder Groene braak, afgekeurd. De verwachting is dat in 2026 alle percelen Groene braak worden gecontroleerd.
Door de droge periode dit voorjaar zijn veel, tijdig gezaaide, gewassen pas laat opgekomen. Een gevolg kan zijn dat het perceel op 31 mei nog niet voor tenminste 80% bedekt was, terwijl er wel voldoende gewas is opgekomen. Daarbij is de verwachting, op basis van de opkomst, dat het perceel op een later moment vrijwel zeker alsnog voor 80% bedekt zal zijn.
Volgens de huidige uitleg van de regeling is het echter niet voldoende als op 31 mei tenminste 80% is opgekomen. Op 31 mei moet daadwerkelijk minimaal 80% van het perceel zichtbaar bedekt zijn.
Indien het betreffende perceel niet aan de voorwaarden voldoet zijn er, afhankelijk van de oorzaak, twee opties:
Als er sprake is van ‘overmacht of uitzonderlijke omstandigheden’ kan, ondanks dat niet aan de voorwaarden is voldaan, toch steun worden ontvangen. Of er sprake is van overmacht of uitzonderlijke omstandigheden is vooraf niet vast te stellen. In de regelgeving ontbreken hiervoor concrete criteria. In Europese regelgeving is wel opgenomen wanneer ‘met name’ sprake kan zijn van overmacht. Dit geldt onder andere als het bedrijf ‘zwaar is getroffen’ door ‘extreme weersomstandigheden’. Gelet op voorgaande moet, bij een beroep op overmacht door droogte, allereerst aannemelijk worden gemaakt dat voor de betreffende percelen daadwerkelijk sprake is geweest van extreme weersomstandigheden.
Naast het aantonen van ‘extreme weersomstandigheden zal ook aangetoond moeten worden dat deze omstandigheden daadwerkelijk de oorzaak zijn waardoor niet aan de voorwaarden wordt voldaan. Daarbij is ook van belang dat de ondernemer aantoonbaar alle, redelijkerwijs te verwachten, maatregelen heeft genomen om aan de voorwaarden te kunnen voldoen. Anders is de extreme situatie immers niet (alleen) de oorzaak dat de activiteit niet is geslaagd.
Per situatie zal kritisch beoordeeld moeten worden of daadwerkelijk sprake is van overmacht. Een overmachtsmelding moet vervolgens zo snel mogelijk worden gedaan bij RVO via het formulier ‘Overmacht’. In de regelgeving (artikel 46 uit de Uitvoeringsregeling GLB 2023) is hiervoor geen termijn opgenomen. Ook op de site van RVO is geen termijn genoemd. Bij de melding moeten argumenten en bewijsstukken worden aangeleverd waaruit blijkt dat er sprake is van overmacht.
Bij een beroep op overmacht is het van belang om de feiten en omstandigheden goed te beschrijven. Daarnaast moet aangegeven worden dat de aanvrager al het mogelijke heeft gedaan om aan de voorwaarden te kunnen voldoen, maar dat dit niet is gelukt door omstandigheden waarop de aanvrager geen invloed heeft.
De volgende argumenten kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden:
Belangrijk punt is dat er op 31 mei wel voldoende gewas is opgekomen. Hiermee zou kunnen worden aangetoond dat het inzaaien goed is gelukt en dat het echt de weersomstandigheden zijn waardoor het zaad pas laat is ontkiemd. Daarmee zouden alle te verwachten inspanningen zijn geleverd. Hiermee zou gesteld kunnen worden dat de eco-activiteit wel is uitgevoerd en de doelstelling van de eco-activiteit is behaald. Het enige punt is dat de bedekkingsgraad ‘iets’ later is bereikt.
Het is, wat ons betreft, de vraag of beregenen van het perceel onder een ‘redelijkerwijs te verwachten maatregel’ valt. Het is onzeker hoe RVO hierover zal oordelen. Hierbij is ten eerste van belang of beregenen wel mogelijk was. Is er water beschikbaar en/of heeft het bedrijf een installatie hiervoor?
Als het gewas is beregend is dit een sterk argument om te benoemen. Als beregenen op het bedrijf niet mogelijk is dan is het ook van belang om dit te melden en te onderbouwen. Als beregenen wel mogelijk was, maar niet is gedaan, dan zijn er twee keuzes. Niet benoemen met het risico dat RVO dit wel als argument gebruikt, of wel benoemen en onderbouwen dat het beregenen geen redelijke maatregel was en dit waarschijnlijk ook niet voldoende geweest zou zijn om de bedekkingsgraad wel te halen. Zo zal ook bij andere gewassen bij een korte droge periode niet direct beregend worden. De vraag is dan of op het moment dat de droogte langer aanhield en er toch voor beregenen was gekozen dit wel had gezorgd voor voldoende bedekking op 31 mei.
Van groot belang is om voldoende bewijsstukken mee te sturen:
Belangrijk is dat van al het bewijsmateriaal duidelijk is welke percelen het betreft. Ook van de foto’s moet de locatie vast te stellen zijn.
Iedere overmachtsmelding wordt afzonderlijk beoordeeld. Het is daarom niet aan te geven wat de kans van slagen is. Ziet RVO de droge periode inderdaad als een uitzonderlijke situatie of wordt dit beoordeeld als een ‘normaal teeltrisico’? En vindt RVO dat de aanvrager alle redelijke maatregelen heeft genomen om wel tot een goede bedekking te komen?
Als er, volgens de beoordeling van RVO, geen sprake is van overmacht wordt de eco-activiteit afgekeurd. Uiteraard kan dit gevolgen hebben voor de uitbetaling. RVO zal iedere overmachtsmelding beoordelen.
Wanneer een eco-activiteit niet aan de voorwaarden voldoet, niet wordt ingetrokken en er geen sprake is van overmacht dan kan er een sanctie (waarschuwing of korting) volgen.
De vraag is of, naast afkeur van de eco-activiteit, ook een sanctie opgelegd kan worden als een melding overmacht niet wordt gehonoreerd. Er is dan immers niet aan de voorwaarden voldaan. Op dit moment is dat niet duidelijk. Deze vraag hebben we bij RVO neergelegd.
Het is van belang om bij Groene braak en andere eco-activiteiten te beoordelen of aan de voorwaarden wordt voldaan. Als bij Groene braak het perceel op 31 mei onvoldoende was bedekt dan moet de eco-activiteit teruggetrokken worden of, indien van toepassing, een melding overmacht worden gedaan.
Bij een melding overmacht is een goede onderbouwing met verifieerbare bewijstukken van essentieel belang. De aanvrager moet immers aantonen dat al het redelijk is gedaan waardoor onder normale omstandigheden wel aan de voorwaarden was voldaan, maar dat onvoorziene extreme omstandigheden ervoor gezorgd hebben dat niet aan alle voorwaarden is voldaan. Een overmachtsmelding is daardoor niet voor iedere situatie een reële optie.
